|
|
Artikel Palet - aanvulling
Jacob Isaacksz. van
Ruisdael was
een Nederlandse landschapsschilder geboren in Haarlem (1628-1682)
Zijn vader
kunstschilder, maar zijn oom Salomon was een bekende kunstenaar in
zijn tijd. Ook Jan van Goyen heeft in zijn jeugd invloed op hem
gehad.
Jacob reisde veel, en
heeft met name in het Duitse Bad Bentheim veel schilderijen van het
kasteel gemaakt. Uiteindelijk streek hij neer in Amsterdam waar hij
in zijn atelier les gaf aan o.a. Meindert Hobbema. Ook kreeg hij
opdrachten voor het nieuwe stadhuis in Amsterdam. Jacob is bekend
van zijn landschappen, die na zijn buitenlandse ruiger werden. Hij
fantaseerde er duchtig op los met watervallen, naaldbossen en
heuvels onder stormachtige luchten. Ruďnes, watermolens en oude
eiken hadden vaak een belangrijke rol in schilderijen. Hierdoor is
hij een voorloper van de romantische landschapschilders uit de
eerste helft van de 19e eeuw, zoals B.C. Koekkoek.
Zijn bekenste
schilderijen zijn de Molen bij Wijk bij Duurstede (1670) en
De Joodse begraafplaats (1655). Bij het laatste schilderij
zijn de de graftombes uit Ouderkerk aan de Amstel. Het landschap is
fantasie.
In
De groote waereld in’t kleen geschildert, of schilderagtig tafereel
van ’s weerleds schilderyen,
van Wilhelmus
Beurs
uit 1692 staat over luchten:
……is de logt in de voorvallen van
onweer, dat de dag als tot de nagt kan maaken. ‘t Is een
ongewoone en kragtige schuddinge van zeeker deel van de dampskloot…
.
Hij besteedt nog al wat hoofdstukken aan verschillende soorten
luchten, uiteraard zijn daar ook veel variaties in. Over het geheel
komt hij veel terug op de volgende kleuren: zwart, smalt (blauw),
ultramarijn, wit, lichte oker, bruin, rood en lak (onbekende kleur).
De gedachte dat zwart
niet toegepast mag worden is ontstaan in de 19e eeuw, met
de directe schildertechnieken waarbij zwart doods werkt als je het
dekkend gebruikt. Ook werden er toen diverse synthetische blauwen
ontdekt waarmee je, door het te mengen met donkerbruin, levendig
zwart kon maken.
De oude meesters
gebruikten veel zwart, omdat ultramarijn te duur was om als menging
met bruin te gebruiken. Het zwart geeft vaak erg mooie diepten in
een schilderij, maar moet transparant gebruikt worden. In de laatste
laag is het vaak mooi een beetje standolie aan de verf toe te
voegen, er komt dan meer diepte in de verfhuid.
naar Ruisdeal
|
De uitsnede uit het artikel komt uit het winterlandschap dat in het
Rijksmuseum hangt. De gevolgde techniek is vrijwel exact de techniek
die Ruisdeal heeft gebruikt.
Palet en Academie Renshof bieden een eenmalige workshop aan met het
onderwerp uit dit artikel. De workshops zijn exclusief. De prijs is
€ 67,50, inclusief koffie, thee, lunch en materiaal. U kunt zich
aanmelden bij Palet, en wordt verzocht een eenmalige machtiging voor
incasso te geven. U krijgt een bevestiging en routebeschrijving
toegestuurd.
De kosten bedragen € 67,50 inclusief materiaal en lunch.
De workshop duurt van 10.00 tot 16.00 uur.
Vergissing in het artikel:
nummer 13=
Oud Hollands
geel middel of oker met zinkwit
Druiven volgens
Wijtmans, Palet oktober 2010
Mattheus
Wijtmans (1640, Gorinchem - 1689, Utrecht?) is een
stillevenschilder die niet erg bekend is. Er zijn in
Nederland geen schilderijen van hem te vinden in de
openbare collecties. Zoals het schilderij in Palet laat
zien zegt zoiets niets over de kwaliteit. In mijn ogen
is dit één van de mooiste druiventrossen ooit
geschilderd. Wijtmans was een leerling van Hendrik
Verschuuring en van Jan van Bijlert in Utrecht. Zijn
specialismen waren bloemen en fruit.
In mijn bezit is een
tekst van Wilhelmus Beurs, een schilder uit Dordrecht
(1656-???) Dit boekje heet:
De groote waereld in’t kleen geschildert, of
schilderagtig tafereel van ’s weerleds schilderyen,
kortelijk vervat in ses
boeken, Verklarende hooftverven, haare verscheidene
mengelingen in oly, en der zelver gebruik (Amsterdam
1692)
In dit boekje worden alle
onderwerpen behandeld, en verteld welke kleuren er
gebruikt werden. Helaas niet al teveel over de opbouw.
Maar met dit boekje in de hand heb ik samen met mijn
goede vriend Ron Rakké door de musea gelopen, en maakten
we een analyse van de tekst en van wat we zagen op de
schilderijen.
In het boekje Van Beurs
staat het volgende over druiven:
De witte druiven worden
aangelegd op den dag met engelse as, schijtgeel en wit:
maar in de schaduwe moeten as, schijtgeel en Swart het
werk doen:maar de reflexie begeert maar een weinig as:
dog wat meer schijtgeel.
Als men de witte druiven
dus verre in diervoegen geschildert heeft; zoo moet den
dauw met ultramarijn en wit, of ook wel met wat lak
vermengt in witten oly, die men over de druiven
schommelt, doen gebooren werden: dog om de dauw in de
schaduwe te voorschijn te brengen, moet Swart lak en wit
gebezigt worden.
Als dit alles nu dus
verre vervaardigt is; zoo moet men de druiven op den dag
(daar geen dauw en haar is) glanzen met wit; zagt
verdreeven en laxeerenze in de reflexie, met enkel
schijtgeel of geele lak na gelegenheid.
Dog de karlen der
druiven, die in de rijpe doorschijnen. Hoedaanige men
voornaamentlijk schildert, moet niet vergeeten zijn.
Deeze doet men zien met onder de schijtgeel of lak
ligten oker met wat as en wit te mengen, en tot de
schaduwe Swart.
Engelse as = blauw/
azuriet, verkleurd naar groen
Schijtgeel= van bes,
verkleurd sterk, cremeachtig
Geele lak= deze kleur
verbleekt
Ligten oker = bleke gele
oker
Het probleem is
duidelijk, de pigmenten/kleuren die genoemd worden
bestaan niet meer, en alle hebben kleurveranderingen
ondergaan. We weten dus niet hoe Engelse as eruit heeft
gezien. Natuurlijk waren er meer pigmenten/kleuren, en
je kan ervan uitgaan dat Wijtmans andere heeft gebruikt.
In het schilderij gebruik ik hedendaagse
kleuren/pigmenten, en schilder ik de druiven wat
groener, meer zoals onze druiven uit de supermarkt eruit
zien. Wel schilder ik ze doorschijnend. De druiven van
nu zijn mat en ondoorzichtig. De oudere druivensoorten
hebben meer transparantie.
De gedachte dat zwart
niet toegepast mag worden is ontstaan in de 19e
eeuw, met de directe schildertechnieken waarbij zwart
doods werkt als je het dekkend gebruikt. Ook werden er
toen diverse synthetische blauwen ontdekt waarmee je,
door het te mengen met donkerbruin, levendig zwart kon
maken.
De oude meesters
gebruikten veel zwart, omdat ultramarijn te duur was om
als menging met bruin te gebruiken. Het zwart geeft vaak
erg mooie diepten in een schilderij, maar moet
transparant gebruikt worden. In de laatste laag is het
vaak mooi een beetje standolie aan de verf toe te
voegen, er komt dan meer diepte in de verfhuid
De Workshop:
Bij de workshops die gegeven worden laten we u kennis
maken met deze techniek. We schilderen niet het
voorbeeld uit het artikel. De reden hiervoor is dat het
teveel druiven zijn. We maken een klein trosje met het
blad. We schilderen in dezelfde opbouw, maar in verband
met de droogtijd met acrylverf. De laatste laag
schilderen we in olieverf.
Aanvulling op de techniek van Bouguereau, Palet augustus
2010
Vanaf het eind van de 18e eeuw ontstonden er veel nieuwe
stromingen in de schilderkunst. De romantiek deed zijn
intrede, en zette zich door tot het symbolisme. Deze
realistische stromingen eindigden met grootheden als
Alma-Tadema en Bouguereau.
In Frankrijk werden deze mensen voorgegaan door kunstenaars
als Jacques Louis David, Géricault, Delacroix, Pierre Paul
Prud'hon en Dominique Ingres. Deze laatste had een grote
invloed met zijn composities en koele huidtonen.
De techniek van deze romantische schilderkunst was anders
dan die in de gouden eeuw. Er werd veel gewerkt vanuit
grijzen, waardoor er een mooi zilverachtig licht in de
schilderijen kwam, en de naakten prachtige koele tonen
kregen. Het is deze Franse Academische methode waartegen de
impressionisten zich afzetten, maar zelf wel in geschoold
waren.
Zoals in Palet te zien is werd er wel naar licht/donker
toegewerkt vanuit de middentoon, maar de uitwerking was echt
anders. Het blijkt ook een effectieve techniek, het is
relatief eenvoudig methode om een prachtige vorm te
schilderen.
Bij de workshops die gegeven worden laten we u kennis maken
met deze academische manier van schilderen.
We schilderen niet het voorbeeld uit het artikel. De reden
hiervoor is dat het op één dag niet mogelijk is een naakt
met handen en portret te schilderen. We schilderen de romp
in dezelfde techniek, het is een geweldige kennismaking met
het schilderen van het menselijk lichaam.
Voor het bekijken van schilderijen van Bouguereau kunt u het
beste op internet terecht.
U kunt ook kijken bij
www.caswaterman.nl
Extra informatie bij het
artikel in Palet juni 2010
De drager
Het materiaal waar we opschilderen heet een drager. De
drager is meestal van hout ( een paneel of van linnen.
De
vroegste schilderijen werden op hout gemaakt, maar het
formaat bleef noodgedwongen klein. Voor grotere schilderijen
moesten er planken aan elkaar gelijmd worden en dan had je
automatisch naden. Door de ontwikkeling van olieverf kwam
linnen in beeld. Olieverf blijft lang flexibel, en een groot
schilderij op linnen kon opgerold en vervoerd worden. Door
deze ontwikkeling werden grotere formaten mogelijk.
De
landschapschilders die in de 19е eeuw naar buiten gingen
kozen ook voor linnen, vanwege het geringe gewicht. Vandaar
dat linnen nu de belangrijkste drager is.
Eigenschappen:
-
Hout:
stevig, kan krom trekken, zuigt onregelmatig (nerf),
harde uitstraling schilderij
-
Linnen:
slapper, stoot makkelijk stuk, zuigt regelmatig, zachte
uitstraling schilderij
-
Doek op
hout, de marouflage: stevig, zuigt regelmatig, zachte
uitstraling, stevig
Gezamenlijk dus alle goede eigenschappen, de slechte
vervallen.
Vandaar mijn keuze voor marouflage
De
grondlaag / grondverf
Veel gebruikt wordt gesso, er zijn verschillende merken die
meer of minder zuigen.
Gesso is een acrylproduct, dus eigenlijk plastic. Er
ontstaat een mechanische hechting. Dat wil zeggen: de
olieverf dringt in de poriën en droogt dan op. Na ruim 50
jaar wordt de olieverf bros en kan dan makkelijk los komen
van de grondlaag omdat hij geen verbinding met de gesso is
aangegaan.
Er
wordt wel krijt toegevoegd voor de hechting van de olieverf,
maar dat kan het bovenstaande niet geheel voorkomen.
Bij een krijtgrond, zoals in het artikel, gaat de olieverf
een chemische verbinding aan met het krijt, de verf
hecht 100%.
Ik
heb een aantal testen uitgevoerd met deze grondverven, op
een ouderwetse krijtgrond heeft olieverf de beste hechting.
Het voordeel is ook dat de olie uit de verf goed in de
grondlaag kan doordringen. Daardoor zal de schildering
uiteindelijk minder vergelen. Ook is de uitstraling van het
schilderij zachter dan die op gesso/acryl grond
Samenvattend:
Een drager, beplakt met doek,met een krijtgrond is het beste
voor het langdurig behoudt van het schilderij.
Vandaar het artikel
in Palet, zie:
www.uitgeverijarti.nl
vorige pagina
|
